تاریخچه مختصر

خیل عظیم ورود اعضا و نیروهای همکار در کنار گسترش روزافزون فعالیت های مجموعه از یک سو و از سوی دیگر نیاز افکار عمومی به تعامل بیشتر با این گروه در برهه زمانی که جامعه مدنی ایران و فعالیت هایش از سوی حکومت ایران تا حدودی تحمل می شد به قسمی که این تشکل تلاش نمود در چارچوب قوانین کشور و استفاده از ظرفیت های تعریف شده در قانون مراحل ثبت سازمانی خود در وزارت کشور را نیز طی نماید، تغییرات عمده و بنیادینی در سیاست گذاری ها و مدیریت مجموعه به همراه آورد. گروه با تغییر ساختار و مدیریت نیروهای خود از یک جمعیت نیمه علنی به یک جریان کاملا علنی تغییر شکل داد و با گسترش چشمگیر فعالیت‌های خود به تاسیس کمیته ها و زیر مجموعه های زیادی به هدف تخصصی‌تر کردن فعالیت‌ها و گسترش کمی و کیفی فعالیت های خود اقدام کرد. هم چنین با توجه به جمع بندی از فضای باز سیاسی که اشاره شد و به هدف کاستن از مخاطرات امنیتی فعالیت‌ها، گروه به معرفی برخی اعضا و مسئولین خود به صورت عمومی اقدام نمود، در این دوره مجموعه بیش از ۳۰ مسئول خود و بیش از ۲۵ کمیته و زیر مجموعه خود را به صورت عمومی معرفی نمود، رشد کمی و کیفی مجموعه در این دوره چشمگیر بود، جسارت، خلاقیت و ایمان اعضای گروه فعالیت‌های کم سابقه ای را در تاریخ فعالیت‌های حقوق بشری جامعه پس از انقلاب ایران رقم زد، برگزاری مسابقات فرهنگی منجمله وبلاگ نویسان مدافع حقوق بشر، آغاز فعالیت‌های ماهنامه خط صلح به عنوان اولین نشریه تخصصی حقوق بشر ایران، چاپ و توزیع کتاب های حقوق بشری منجمله کتاب حقوق زنان (CEDAW) در تیراژ چندین هزار جلد در داخل کشور به صورت رایگان، تقویت فعالیت‌های آگاهی بخش خیابانی، نصب و توزیع تراکت، بروشور و CD، دیدار با اولیای دم و تلاش برای نجات محکومان بخصوص کودکان محکوم به اعدام، برگزاری نشست‌های سراسری «کمیته حق تحصیل» مجموعه در شهر‌های مختلف با حضور دانشجویان محروم از تحصیل به خصوص جوانان بهایی، راه اندازی خبرگزاری هرانا به عنوان نخستین خبرگزاری تخصصی حقوق بشری در ایران، راه اندازی و مدیریت کمپین جهانی نجات فرزاد کمانگر معلم محکوم به اعدام، راه اندازی و سازماندهی اعتراضات و تظاهرات های خیابانی مسالمت آمیز در چندین شهر ایران منجمله تجمع بزرگ سنندج، انتشار هزاران گزارش و سند حتی طبقه بندی شده در رابطه با نقض حقوق بشر، تالیف و نگارش چندین کتاب آموزشی و تحقیقی، نزدیکی و همکاری کم سابقه با اقلیت‌های مذهبی و ملی که در سایه فعالیت‌های جدی و بدون تبعیض و غیر سیاسی گروه و اعتماد سازی‌های آن شکل گرفته بود، پرداختن به موضوعات جدیدی چون محیط زیست و حقوق فرهنگی، فراهم کردن امکانات و شرایط تحصیل برای کودکان کار و محروم از تحصیل و… تنها نمونه هایی از فعالیت‌های گروه در این مرحله بود. که از سواحل شمال تا بندر‌های جنوبی ایران و از شرق تا غرب کشور را در بر می‌ گرفت.

انتخابات بحث بر انگیز دوره دهم ریاست جمهوری ایران در خرداد ماه سال ۱۳۸۸ در حالی از راه رسید که گروه در شرایط پرامیدی قرار داشت و با شتابی مثال زدنی در افق بی‌پایان مقابل خود به خوبی پیش می‌رفت، مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران حتی از آزادی‌های بیشتر اما موقتی در مسیر انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری نیز جهت توسعه فعالیت‌های خود به خصوص فعالیت‌های اگاهی بخش خیابانی استفاده نمود. با این همه طوفان بعد از انتخابات در پی اعتراضات مردمی و برخورد‌های نیروهای امنیتی و نظامی با معترضان به سرعت جامعه مدنی ایران و شرایط فعالیت در آن را متحول نمود.

با توجه به جنس اعتراضات پس از انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری ایران، جامعه مدنی نقش ویژه‌ای در آغاز، سازمان دهی و ادامه اعتراضات مورد اشاره داشت و بالطبع سازمان‌های حقوق بشر به عنوان دیده بانان جامعه مدنی در این بین از جایگاه ویژه‌ای بر خوردار بودند بر همین اساس برخورد با سازمان‌های اجتماعی و مدافع حقوق بشر در دستور کار دستگاه های امنیتی قرار گرفت. موج این برخورد‌ها سازمان‌ها و گروه های مختلفی را در بر گرفت و در یازده اسفند ماه سال ۱۳۸۸ به مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران نیز رسید. هر چند مجموعه در این دوره اعضای متعدد بازداشت شده‌ای را چون تمام برهه‌های فعالیت خود در زندان‌ها داشت ولی تفاوت یورش یازده اسفند، حجم و در سازمان یافتگی آن بود که تمامیت مجموعه و پایان دادن به فعالیت‌های آن را هدف گرفته بود، از آغاز یورش دستگاه امنیتی به مجموعه در سحرگاه یازده اسفند و چند روز پس از آن بیش از چهل و هشت مسئول یا عضو فعال در شهر‌های مختلف ایران بازداشت و عموما به تهران منتقل شدند و همینطور ده ها دامنه، وب سایت، ایمیل و… مجموعه از سوی تشکیلات سایبری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هک یا تخریب شد. نیرو‌های امنیتی که دربرهه زمانی مورد اشاره احساس نیاز به قدرت نمایی می‌کردند این تشکل را که برای مدت طولانی و کاملا علنی فعالیت می‌کرد و به نوعی هدفی راحت تصور می‌شد آماج حملات تخریبی خود کردند و به صورت گسترده‌ای با انتشار محتوای عمدتا کذب بر علیه گروه در نشریات و روزنامه های وابسته به خود و نیز تنظیم برنامه های تلویزیونی متعدد به زبان‌های مختلف و نمایش آن در تلویزیون دولتی برای روز‌های متمادی و استفاده از اعترافات تلویزیونی به اجبار اخذ شده از اعضای گروه و سپس صدور احکام سنگین برای اعضای در بند ‌نهایت تلاش خود را برای متوقف کردن این تشکل کردند به طوری که با توجه به حجم بازداشت‌ها و احکام سنگین صادره که مجموعا بیش از یک قرن زندان را در بر می‌گیرد می‌توان این تشکل را گروهی دانست که در زمینه دفاع از حقوق بشر در ایران از جمله بالا‌ترین هزینه تحمیلی را در تاریخ معاصر فعالیت های سازمان یافته در راه بهبود وضعیت حقوق بشر پرداخت نموده است؛ با این حال فشار‌های مورد اشاره عامل توقف مجموعه نشد.