دیباچه

مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، که همچنین با اسامی فعالان حقوق بشر در ایران، مجموعه فعالان، مجموعه، HRA، HRAI، نیز شناخته می شود سازمانی غیر سیاسی و غیر دولتی است که در زمینه دفاع از حقوق بشر در جغرافیای حقوقی کشور ایران فعالیت می کند. این سازمان توسط کیوان رفیعی در سال ۱۳۸۴ تاسیس شد.

2005-2007
banner-content-img

دوره اول: از اعلام موجودیت تا فعالیت علنی

در اسفند ماه ۱۳۸۴ فعالیت های کیوان رفیعی و پیوستن سید جمال حسینی منتهی به بیانیه اعلام موجودیت و آغاز رسمی فعالیت گروه با نام اولیه «فعالان حقوق بشر در ایران» شد. مرکز ثقل فعالیت‌های گروه، زندان و زندانیان عقیدتی بود، گروه به غیر از امکانات عمومی و رایگان فاقد پشتوانه و امکانات خاص حتی در زمینه اطلاع رسانی بود، مجموعه تازه متولد شده که اکنون از قدیمی‌ترین سازمان‌های مدافع حقوق بشر ایرانی به حساب می‌آید با اتکا به نیروی جوان خود و یک بستر آزمون و خطا با تکیه بر خلاقیت و ایمان خود به راهی که آغاز کرده بود پیش می‌رفت، گروه به سرعت ضمن جذب نیروهای مستعد دامنه فعالیت‌های خود را به حوزهای دیگر حقوق بشری گسترش داد، در دو سال بعد، دیدار با خانوادهای قربانیان نقض حقوق بشر، حمایت مادی و معنوی بیشتر از زندانیان عقیدتی، شرکت فعال و گزارشگرانه در تجمعات مختلف، انتشار اولین جزوه آموزشی گروه، اجرای چند مرحله فعالیت‌های آگاهی بخش خیابانی همچون توزیع و نصب تراکت در کنار بازداشت اولین سری از اعضای آن توسط نیرو‌های امنیتی نشانه های اراده، جدیت و سرعت بالای رو به رشد گروه محسوب می‌شد.

این مرحله تا اواخر سال ۱۳۸۷ادامه داشت، گروه در این زمان توانسته بود تصویری از یک سازمان جوان، متحد و با اراده که از فاکتور مهم برابری طلبی و مقابله با تبعیض و انحصار برخوردار بود از خود به جامعه نشان داد.

خیل عظیم ورود اعضا و نیروهای همکار در کنار گسترش روزافزون فعالیت های مجموعه از یک سو و از سوی دیگر نیاز افکار عمومی به تعامل بیشتر با این گروه در برهه زمانی که جامعه مدنی ایران و فعالیت هایش از سوی حکومت ایران تا حدودی تحمل می شد به قسمی که این تشکل تلاش نمود در چارچوب قوانین کشور و استفاده از ظرفیت های تعریف شده در قانون مراحل ثبت سازمانی خود در وزارت کشور را نیز طی نماید، تغییرات عمده و بنیادینی در سیاست گذاری ها و مدیریت مجموعه به همراه آورد. گروه با تغییر ساختار و مدیریت نیروهای خود از یک جمعیت نیمه علنی به یک جریان کاملا علنی تغییر شکل داد و با گسترش چشمگیر فعالیت‌های خود به تاسیس کمیته ها و زیر مجموعه های زیادی به هدف تخصصی‌تر کردن فعالیت‌ها و گسترش کمی و کیفی فعالیت های خود اقدام کرد. هم چنین با توجه به جمع بندی از فضای باز سیاسی که اشاره شد و به هدف کاستن از مخاطرات امنیتی فعالیت‌ها، گروه به معرفی برخی اعضا و مسئولین خود به صورت عمومی اقدام نمود، در این دوره مجموعه بیش از ۳۰ مسئول خود و بیش از ۲۵ کمیته و زیر مجموعه خود را به صورت عمومی معرفی نمود، رشد کمی و کیفی مجموعه در این دوره چشمگیر بود، جسارت، خلاقیت و ایمان اعضای گروه فعالیت‌های کم سابقه ای را در تاریخ فعالیت‌های حقوق بشری جامعه پس از انقلاب ایران رقم زد، برگزاری مسابقات فرهنگی منجمله وبلاگ نویسان مدافع حقوق بشر، آغاز فعالیت‌های ماهنامه خط صلح به عنوان اولین نشریه تخصصی حقوق بشر ایران، چاپ و توزیع کتاب های حقوق بشری منجمله کتاب حقوق زنان (CEDAW) در تیراژ چندین هزار جلد در داخل کشور به صورت رایگان، تقویت فعالیت‌های آگاهی بخش خیابانی، نصب و توزیع تراکت، بروشور و CD، دیدار با اولیای دم و تلاش برای نجات محکومان بخصوص کودکان محکوم به اعدام، برگزاری نشست‌های سراسری «کمیته حق تحصیل» مجموعه در شهر‌های مختلف با حضور دانشجویان محروم از تحصیل به خصوص جوانان بهایی، راه اندازی خبرگزاری هرانا به عنوان نخستین خبرگزاری تخصصی حقوق بشری در ایران، راه اندازی و مدیریت کمپین جهانی نجات فرزاد کمانگر معلم محکوم به اعدام، راه اندازی و سازماندهی اعتراضات و تظاهرات های خیابانی مسالمت آمیز در چندین شهر ایران منجمله تجمع بزرگ سنندج، انتشار هزاران گزارش و سند حتی طبقه بندی شده در رابطه با نقض حقوق بشر، تالیف و نگارش چندین کتاب آموزشی و تحقیقی، نزدیکی و همکاری کم سابقه با اقلیت‌های مذهبی و ملی که در سایه فعالیت‌های جدی و بدون تبعیض و غیر سیاسی گروه و اعتماد سازی‌های آن شکل گرفته بود، پرداختن به موضوعات جدیدی چون محیط زیست و حقوق فرهنگی، فراهم کردن امکانات و شرایط تحصیل برای کودکان کار و محروم از تحصیل و… تنها نمونه هایی از فعالیت‌های گروه در این مرحله بود. که از سواحل شمال تا بندر‌های جنوبی ایران و از شرق تا غرب کشور را در بر می‌ گرفت.

انتخابات بحث بر انگیز دوره دهم ریاست جمهوری ایران در خرداد ماه سال ۱۳۸۸ در حالی از راه رسید که گروه در شرایط پرامیدی قرار داشت و با شتابی مثال زدنی در افق بی‌پایان مقابل خود به خوبی پیش می‌رفت، مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران حتی از آزادی‌های بیشتر اما موقتی در مسیر انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری نیز جهت توسعه فعالیت‌های خود به خصوص فعالیت‌های اگاهی بخش خیابانی استفاده نمود. با این همه طوفان بعد از انتخابات در پی اعتراضات مردمی و برخورد‌های نیروهای امنیتی و نظامی با معترضان به سرعت جامعه مدنی ایران و شرایط فعالیت در آن را متحول نمود.

با توجه به جنس اعتراضات پس از انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری ایران، جامعه مدنی نقش ویژه‌ای در آغاز، سازمان دهی و ادامه اعتراضات مورد اشاره داشت و بالطبع سازمان‌های حقوق بشر به عنوان دیده بانان جامعه مدنی در این بین از جایگاه ویژه‌ای بر خوردار بودند بر همین اساس برخورد با سازمان‌های اجتماعی و مدافع حقوق بشر در دستور کار دستگاه های امنیتی قرار گرفت. موج این برخورد‌ها سازمان‌ها و گروه های مختلفی را در بر گرفت و در یازده اسفند ماه سال ۱۳۸۸ به مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران نیز رسید. هر چند مجموعه در این دوره اعضای متعدد بازداشت شده‌ای را چون تمام برهه‌های فعالیت خود در زندان‌ها داشت ولی تفاوت یورش یازده اسفند، حجم و در سازمان یافتگی آن بود که تمامیت مجموعه و پایان دادن به فعالیت‌های آن را هدف گرفته بود، از آغاز یورش دستگاه امنیتی به مجموعه در سحرگاه یازده اسفند و چند روز پس از آن بیش از چهل و هشت مسئول یا عضو فعال در شهر‌های مختلف ایران بازداشت و عموما به تهران منتقل شدند و همینطور ده ها دامنه، وب سایت، ایمیل و… مجموعه از سوی تشکیلات سایبری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هک یا تخریب شد. نیرو‌های امنیتی که دربرهه زمانی مورد اشاره احساس نیاز به قدرت نمایی می‌کردند این تشکل را که برای مدت طولانی و کاملا علنی فعالیت می‌کرد و به نوعی هدفی راحت تصور می‌شد آماج حملات تخریبی خود کردند و به صورت گسترده‌ای با انتشار محتوای عمدتا کذب بر علیه گروه در نشریات و روزنامه های وابسته به خود و نیز تنظیم برنامه های تلویزیونی متعدد به زبان‌های مختلف و نمایش آن در تلویزیون دولتی برای روز‌های متمادی و استفاده از اعترافات تلویزیونی به اجبار اخذ شده از اعضای گروه و سپس صدور احکام سنگین برای اعضای در بند ‌نهایت تلاش خود را برای متوقف کردن این تشکل کردند به طوری که با توجه به حجم بازداشت‌ها و احکام سنگین صادره که مجموعا بیش از یک قرن زندان را در بر می‌گیرد می‌توان این تشکل را گروهی دانست که در زمینه دفاع از حقوق بشر در ایران از جمله بالا‌ترین هزینه تحمیلی را در تاریخ معاصر فعالیت های سازمان یافته در راه بهبود وضعیت حقوق بشر پرداخت نموده است؛ با این حال فشار‌های مورد اشاره عامل توقف مجموعه نشد.

2010

دوره دوم: از فعالیت علنی تا یازدهم اسفند ۸۸
2010-حاضر
banner-content-img

دوره سوم: از یازدهم اسفند ۸۸ تا کنون

پس از آسیب وارده به مجموعه در یازده اسفند ماه، اعضا و نیروهای در امان مانده مجموعه از این واقعه به سرعت منسجم و متشکل شده و دوره بازسازی مجموعه را علی رغم شرایط امنیتی جامعه ایران آغاز کردند، دوره سخت و طاقت فرسای بازسازی در سایه ایمان نیرو‌های حاضر و با تکیه بر تجربه حاصله با حجم عظیمی از کار و هزینه انسانی و زمانی به پیش رفت و گروه که اندکی پیش از ضربه یازده اسفند توانسته بود موقعیت حقوقی خود را در کشور ایالت متحده امریکا به عنوان یک سازمان غیر انتفاعی و عام المنفعه به ثبت برساند؛ موفق شد ضمن کاستن از کمیت‌ها و افزودن بر کیفیت کاری به باز سازی و بازگشت به کار عمده بخش‌های آسیب دیده مبادرت نماید. گروه در این دوره سیاست خود را جذب نیروهای کیفی، استفاده بهینه و بیشتر از تکنولوژی، یافتن منابع مالی مناسب و استفاده بیشتر از ظرفیت جامعه بین الملل تعیین نمود و از این رهگذر به چندین ائتلاف بین المللی از جمله ائتلاف جهانی علیه اعدام که متشکل از ۱۵۰ سازمان بین المللی است می‌شود؛ پیوست و در نشست‌های ژنو و نیویورک آن شرکت کرد، هم چنین با جنبش جهانی برای دموکراسی همکاری نمود، مجموعه فعالان هم چنین در پارلمان کانادا، کنگره آمریکا، پارلمان اروپا و غیره به عنوان نمونه هایی در این دوره شرکت جست، هم چنین در کنار بازسازی و تقویت بخش‌های گزارشگری، ایجاد و توزیع روزنامه هرانا، و انتشار و توزیع ماهنامه خط صلح در داخل کشور، توسعه فعالیت‌های آگاهی بخش خیابانی همچون توزیع تراکت و بنر، ایجاد کمیته رکن چهارم برای مقابله با سانسور و فیلترینگ اینترنتی از سوی دولت ایران و تشکیل بانک آمار آنلاین وضعیت حقوق بشر در ایران که به تجزیه تحلیل دقیق‌تر و در عین حال آرشیو سازی هوشمندانه منتهی شد در کنار راه اندازی کتابخانه آنلاین و غیره دست زد. در حال حاضر گروه به صورت مدیریت جمعی و با تکیه بر تجربیات گذشته خود به فعالیت ادامه می‌دهد. جاوید رحمان، گزارشگر ویژه سابق سازمان ملل در أمور ایران در گزارش خود در سال 2014 خطاب به مجمع عمومی سازمان ملل، این مجموعه را در زمره یکی از سه سازمان برجسته مدافع حقوق بشر در ایران معرفی کرد.

این تشکل در سال 2014 و 2019 یک کتاب فارسی و انگلیسی بر مبنای اظهارات بنیانگذار، اعضا و افراد خارج از این تشکل به هدف معرفی تفصیلی تاریخچه این نهاد منتشر کرد.